عباس بن علی

عباس بن علی (ع)، فرزند شجاع امیرالمومنین علی (ع) و فاطمه بنت حزام (ام‌البنین)، یکی از برجسته‌ترین چهره‌های خاندان بنی‌هاشم است. مادر ایشان که از قبیله‌ای شجاع و جنگاور بود، همواره فرزندانش را برای خدمت به فرزندان حضرت زهرا (س) تربیت کرد. عباس (ع) به دلیل چهره بسیار زیبا، درخشندگی صورت و قامت رشیدش در میان اعراب به «قمر بنی‌هاشم» (ماه بنی‌هاشم) معروف بود و از جوانی دلاوری‌های بی‌نظیری از خود نشان داد. ایشان در تمام مراحل قیام عاشورا، از مدینه تا مکه و سپس تا کربلا، همچون سایه در کنار برادرش امام حسین (ع) حضور داشت و فرماندهی و پرچمداری (علمداری) سپاه کوچک امام بر عهده او بود. وفاداری او به حدی بود که وقتی شمر بن ذی‌الجوشن (که با مادر حضرت عباس هم‌قبیله بود) در عصر تاسوعا برای او و برادرانش امان‌نامه آورد تا جانشان را نجات دهد، عباس با خشم فراوان آن را رد کرد و گفت: «لعنت خدا بر تو و امان‌نامه‌ات! آیا ما در امان باشیم در حالی که پسر پیامبر در امان نیست؟» و با صلابت در کنار امام ماند. در روزهای منتهی به عاشورا، زمانی که سپاه یزید آب را بر کاروان امام بستند، حضرت عباس مسئولیت خطیر آبرسانی به خیمه‌ها را بر عهده داشت. به همین دلیل یکی از القاب ایشان «سقّا» است. صدای گریه و ناله کودکان خردسال که از شدت تشنگی بی‌تاب شده بودند، قلب مهربان عباس را به درد آورد و او را مصمم ساخت تا به هر قیمتی آب را به خیمه‌ها برساند. بر اساس گزارش دقیق کتاب الإرشاد نوشته شیخ مفید، چون تشنگی بر امام حسین (ع) و یاران و کودکان حرم شدت گرفت، ایشان شخصاً به همراه برادرش عباس به سوی رود فرات حرکت کردند تا آب بیاورند. لشکر عمر سعد با دیدن این صحنه، راه را بر آن‌ها بستند و با ایجاد یک محاصره سنگین و همه‌جانبه، میان امام حسین و عباس جدایی انداختند تا مانع از رسیدن آن‌ها به آب شوند. شیخ مفید در الإرشاد چنین ادامه می‌دهد: عباس (ع) که به تنهایی در محاصره خیل عظیم دشمن قرار گرفته بود، با شجاعت و صلابتی بی‌نظیر به نبرد پرداخت. دشمنان که توان و جرات رویارویی مستقیم با او را نداشتند، ناجوانمردانه از هر سو به او حمله‌ور شدند. او پس از وارد کردن تلفات سنگین به سپاه کوفه، سرانجام توسط زید بن رقاد جهنی و حکیم بن طفیل طائی که در کمین بودند، به شهادت رسید. امام حسین (ع) با دیدن پیکر غرق در خون برادر به شدت متأثر شد و در سوگ از دست دادن پشتیبان اصلی خود به تلخی گریست.